logo
  • 18 دی, 1396

فرصت و تهدید های آینده در گرو تکنولوژی جدید

photo5816869832304469949

Print Friendly

تکنولوژی از جایگاه ویژه ای در صنایع معدنی و فلزی برخوردار است و تاثیر بسزایی بر عملکرد آن ها دارد این جایگاه در صنعت سرب روی با توجه به قدمت 25 ساله آن ویژه تر است . تکنولوژیهای صنعت سرب و روی در 3 حوزه مورد توجه قرار دارند که عبارتند از معدنکاری ، تجهیزات تغلیظ که به دو بخش هیدرو و پیرو تقسیم می شود و همچنین تکنولوژیهای مرتبط با فرآیندهای ذوب و تولید . تجهیزات به کار رفته در این 3 حلقه باید همزمان پیشرفت کنند و به سطح نرمال جهانی برسند تا در مجموع نتایج مثبتی حاصل شود . در واقع فعالیت صنایع سرب و روی کشور به صورت یکپارچه و تحت نظارت یک متولی واحد ، ضرورتی غیر قابل انکار است که نتایج مثبتی را به دنبال دارد .

صنعت سرب و روی در ایران ، فعالیت خود را به روش سنتی آغاز کرد و عملکرد سنتی خود را ادامه داد ؛ بنابر این در حال حاضر خلاهای تکنولوژیکی در این صنعت دیده می شود . حال با توجه به روند رو به اتمام ذخیره انگوران و با در نظر گرفتن ویژگی های خاص ذخیره معدن مهدی آباد ، بهبود در تکنولوژی های این صنعت ضروری به نظر می رسد . واحدهای کنونی سرب و روی کشور بر اساس خاک معدن انگوران احداث شده اند ؛ اما ژنز ماده معدنی در مهدی آباد با ژنز ماده معدنی انگوران تفاوت بسیاری دارد . بنابر این استفاده از تکنولوژی و تجهیزات فعلی پاسخگوی استفاده از ذخیره سرب و روی معدن مهدی آباد نیست . مهدی آباد بزرگترین ذخیره سرب و روی در منطقه خاورمیانه به شمار می رود . این معدن از بخش اکسیده شرقی ( با ذخیره 45 میلیون تن ) و عیار 6 درصد و همچنین بخش سولفوره زیر زمینی تشکیل شده است . سهم عمده ای از ظرفیت تولید روی کشور در زنجان واقع شده اند ، حال حمل این ماده معدنی با عیار یاد شده و با توجه به تکنولوژی های کنونی به زنجان مقرون به صرفه نخواهد بود . علاوه بر این خاک معدن مهدی آباد به سبب ویژگی های شیمیایی منحصر بفرد به روش های معمول قابلیت آماده سازی ندارد و با محدودیت هایی همراه است . بنابر این باید قبل از ورود خاک مهدی آباد به چرخه تولید کشور ، تکنولوژی هایی متناسب با آن عملیاتی شوند و حتی افزایش عیار در نزدیکی معدن ، مورد توجه قرار گیرد .

تکنولوژی نوین ؛ بهبود رقابت پذیری

در بسیاری از کشورهای پیشرفته صنعتی دنیا ، هزینه های انرژی ، دستمزد نیروی انسانی و …. بالاتر از ایران است . اما در نهایت قیمت تمام شده تولید محصول نهایی ، کمتر از ایران است . همین موضوع حکایت از آن دارد که این تفاوت قیمت در جای دیگری جبران می شود و می توان آن را به تکنولوژی نسبت داد . همچنین توجه به این نکته ضروری به نظر می رسد که در صنعت سرب و روی دنیا ، معادنی با عیار پایین به بهره برداری می رسند و فعالیت آن ها در نهایت مقرون به صرفه است . لازم به ذکر است که در شرایط کنونی و با توجه به محدودیت های یاد شده در حوزه تکنولوژی ، هر گونه تغییری در قیمت شمش سرب و روی بر اساس تغییرات نرخ جهانی و در بورس فلزات لندن ، سود صاحبان این صنایع را شدیداً تحت تاثیر قرار می دهد .

تهدید یا فرصت

تجهیزات و تکنولوژی های مرتبط با صنعت سرب روی در طول سالیان گذشته ، متناسب با سطح نرمال جهانی رشد نکرده اند . اگر بتوان علت اصلی برای عدم پیشرفت هم راستا با تکنولوژی های نوین را کشف کرد ، بدون شک زمینه ای برای رفع مشکلات صنعت به وجود می آید و آینده آن تضمین خواهد شد . اما ادامه روند کنونی و تولید به روش سنتی ، به منزله تهدید بزرگی برای آینده این صنعت محسوب می شود . در طول سالیانه گذشته ، سرمایه بسیار بالایی در این صنعت صرف شده است . سهم عمده ای از تولیدات سرب و روی کشور صادر می شود و می توان گفت که نقش قابل توجهی در اشتغالزایی ، درآمد زایی و ارز آوری دارد . در نتیجه می توان گفت که این صنعت در معرض تهدید بزرگی است ، اما اگر از قابلیت های این عرصه استفاده شود ، قطعا فرصت بزرگی در اختیار کشور قرار خواهد گرفت . به علاوه پاسخی منطقی به کمبودهای این بخش ، نقطه عطفی برای استفاده از ظرفیت ذخیره قابل توجه معدن مهدی آباد خواهد بود .

علت اصلی کمبودهای کنونی در صنعت سرب و روی را باید به نبود متولی برای این بخش نسبت داد ، صنعت سرب و روی در دنیا از سه حلقه زنجیر تشکیل شده است که عبارتند از : 1 – معدن و معدنکاری 2- تغلیظ  3- تولید .

این سه حلقه در کل دنیا به هم متصل هستند اما ایران جزو معدود کشورهایی محسوب می شود که متولی ثابت برای این سه حلقه زنجیر ندارد در کشور ما معدن در اختیار دولت است حلقه دوم یا تغلیظ در اختیار تعدادی از متولیان بخش خصوصی قرار داد . حلقه سوم نیز در اختیار عده دیگری از بخش خصوصی قرار گرفته است . حال اگر حلقه های یاد شده در کنار هم قرار نگیرند ، و یک متولی واحد برای آن ها تعیین نشود مشکل ورود تکنولوژی به این صنعت مرتفع نمی شود .

استحصال تمام مواد معدنی ، فرصتی که استفاده نمی شود

در تمام منابع معدنی سرب و روی دنیا ، در کنار ذخایر این فلزات ، عناصر دیگری همچون نقره ، ژرمنیم ، کادمیوم و کبالت نیز وجود دارد . بسیاری از تولید کنندگان صنایع معدنی و واحدهای فرآوری در سطح دنیا به فراخور تکنولوزی هایی که در اختیار دارند ، 3 یا 4 یا حتی 5 عنصر معدنی را همزمان استخراج می کنند و در بازار به فروش می رسانند . در این میان ، ایران جزو معدود کشورهایی به شمار می رود که در واحدهای صنعتی آن ، تنها روی و قسمتی از سرب استخراج می شود و مابقی مواد بصورت پسماند دفع می شود . همین موضوع نیز موجبات افزایش در بهای تمام شده را فراهم می آورد و از قابلیت رقابت پذیری کاسته می شود . امروزه قیمت روی در بورس فلزات لندن به بیش از 3 هزار دلار به ازای هر تن افزایش یافته است . اگر این قیمت به محدوده 2 هزار دلار به ازای هر تن کاهش یابد ، مجموعه ها با زیان های سنگینی مواجه می شوند و منجر به تعطیلی این واحدها خواهد شد .

ارتقا سطح تکنولوژی

بزرگترین خدمت دولت برای ارتقای سطح تکنولوژی در صنایع سرب و روی کشور این است که زمینه پیوستگی سه حلقه ( معدن ، تغلیظ ، تولید )  را فراهم کند . بنابر این واگذاری معادن به بخش خصوصی می تواند بسیار اثر گذار باشد . توجه به این نکته ضروری به نظر می رسد که فعالیت این سه حلقه در کنار یکدیگر  سود فعالان آنها را تضمین می کند و از این منظر مورد توجه قرار دارد .

اما در حال حاضر مشاهده می شود که فعالان عرصه ذوب سرمایه ای را صرف و تکنولوژی های روز دنیا را وارد می کنند در نتیجه این امر ، قیمت تمام شده کاهش می یابد و حاشیه سود در این حلقه بیشتر می شود . در سیستم کنونی کشور ، پس از افزایش حاشیه سود ذوب گران قیمت ماده معدنی توسط متولیان آن افزایش می یابد . در واقع ذوب گران با صرفه هزینه ، تکنولوژی های روز دنیا را وارد کرده اند اما سود آن نصیب حلقه اول یا دولت می شود . در چنین شرایطی انگیزه برای بهبود شرایط توسط این افراد از میان می رود . کما اینکه همین موضوع در طول 25 سال گذشته ، موجب شده است تا اتفاق مثبت قابل توجهی نیفتد و مشکلات برطرف نشوند .

سرعت بهبود تکنولوزی

بخش خصوصی منتفع شونده بدون واسطه است که زیان و سود را بدون واسطه می برد . بنابر این سرعت بیشتری در بهبود اوضاع دارد . توجه به تاریخچه صنعت سرب و روی حکایت از آن دارد که در طول سالیان گذشته راندمان عملیات ذوب و تولید در این صنعت بسیار پایین تر از موقعیت کنونی بود . امروزه این راندمان افزایش چشمگیری را تجربه کرده علیرغم اینکه افزایش راندمان در هر سه حلقه اتفاق افتاده ولی سرعت و میزان افزایش در حلقه ها یکسان نیست .

تکنولوژی در تمامی سطوح حائز اهمیت است و در کسب نتیجه نهایی موثر عمل می کند . بهره گیری از تجهیزات نوین در استخراج معدن به اندازه تکنولوژی های ذوب و تولید اثر گذار خواهد بود . علاوه بر موارد یاد شده سهم انرژی ، نیروی انسانی ، بهای تمام شده و سایر متغیرها در تولید شمش روی حائز اهمیت است و به عنوان شاخص بهره وری سنجیده و برای بهبود آن تلاش می شود .    

در دنیا این پارامترها در  خصوص واحدهای معدنی نیز حائز اهمیت هستند . زمانی که ماشین آلات معادن مناسب و به روز نیستند ، بهای تمام شده استخراج افزایش می یابد . ماده معدنی به تولید کننده حلقه های بعد فروخته می شود و همین تولید کننده در نهایت متضرر می شود . بنابر این باید همانطوری که حساسیت در راندمان عملیات تولید شمش وجود دارد همین حساسیت نیز در بخش استخراج وجود داشته باشد . در واقع این موضوع زمانی معنی می دهد که این حلقه ها متصل به هم باشند و مضرات و منافع حاصل از نحوه فعالیت مستقیما به یک متولی برسد .

ارتباط دانشگاه و صنعت

نقطه عطف تمامی صنایع و فعالیت های مثبتی که در دنیا اتفاق افتاده ناشی از ارتباط صحیح و منطقی میان مراکز تحقیقاتی و علمی با مراکز تولیدی و صنعتی بوده است . اما بسته به ارتباط میان دانشگاهیان با واحدهای صنعتی ، عملکرد نهایی تفاوت می کند . تاکنون زبان مشترکی میان فعالان صنعت سرب و روی کشور با دانشگاهیان به وجود نیامده است . بنابر این یا باید فعال صنعتی از تجربه علمی و دانشگاهی  برخوردار باشد یا پژوهشگران دید صنعتی پیدا کنند . در واقع نگرش صنعتی به دانشگاهها وارد شود و مراکز صنعتی و دانشگاهی در قالب تیم های مشترکی نزدیک و دوشادوش هم حرکت کنند . چنین اقداماتی می تواند زمینه ساز بهبود در تکنولوژی های صنایع شود .